Ridderstraat

Feiten rondom de Ridderstraat

De Ridderstraat is een historische straat in de binnenstad van ’s-Hertogenbosch.
De straat verbindt de Markt met Achter het Stadhuis.
De straat was oorspronkelijk een smal, doodlopend straatje dat toegang gaf tot particuliere erven.
De straat liep oorspronkelijk vanaf de Markt tot aan de eerste stadsmuur.
Na het buiten gebruik raken van de eerste stadsmuur werd het straatje doorgetrokken richting Achter het Stadhuis.
De Ridderstraat werd in 1662 aan de zijde van de Markt verbreed.
De straat ligt gedeeltelijk op of langs het historische tracé van de eerste stadsmuur.

De straat komt in verschillende perioden onder verschillende benamingen voor:

Over de herkomst van de naam Ridderstraat bestaan verschillende verklaringen.

Een traditionele verklaring verwijst naar het huis De Ridder Sint Joris, dat al in 1564 wordt vermeld.
Het huis zou een uithangbord hebben gehad waarop een ridder was afgebeeld.
Volgens deze verklaring is de straat naar dit huis genoemd.
Bouwhistoricus Ad van Drunen geeft een andere mogelijke verklaring.
Volgens Van Drunen kan de naam verband houden met ridder Arnold Rover, die in de 14e eeuw een groot perceel bezat dat vanaf de Markt tot aan de eerste stadsmuur liep.
De herkomst van de straatnaam kan daarmee niet met volledige zekerheid worden vastgesteld.

De Ridderstraat geeft nog altijd aanwijzingen voor het verloop van de eerste stadsmuur.

De eerste stadsmuur van ’s-Hertogenbosch liep vanaf de omgeving van de Markt richting Achter het Stadhuis.
De huidige knik in de bebouwing houdt verband met het historische verloop van deze muur.
In de bestrating zijn markeringen aangebracht die het verloop van de voormalige stadsmuur zichtbaar maken.
Aan de buitenzijde van de eerste stadsmuur lag de stadsgracht.
De oorspronkelijke Ridderstraat was nauw verbonden met de percelen die tussen de Markt en de eerste stadsmuur lagen.

In 1463 werd ’s-Hertogenbosch getroffen door een grote stadsbrand.
De brand ontstond bij het pand De Grote Ketel aan de Verwersstraat.
Het vuur verspreidde zich onder meer naar de Markt, Pensmarkt, Kolperstraat, Fonteinstraat, Ridderstraat en Achter ’t Wild Varken.
Ook bebouwing aan de Ridderstraat werd door de brand getroffen.
Na de brand stelde het stadsbestuur maatregelen vast om het brandgevaar te beperken.
Onder meer rieten daken moesten worden vervangen door leien of daktegels.

De Ridderstraat was oorspronkelijk aanzienlijk smaller dan tegenwoordig.
In 1662 besloot de stad tot verbreding van het gedeelte bij de Markt.
Hiervoor kocht de stad het pand De Drije Hamers.
De aankoopprijs bedroeg ƒ 2.700.
Het pand werd afgebroken om ruimte te maken voor de verbreding.
Na de verbreding werden verschillende panden aan de Ridderstraat verbouwd, vernieuwd of vergroot.

De Ridderstraat kent verschillende monumentale panden.

Ridderstraat 5 bevat bouwkundige onderdelen die teruggaan tot de 15e eeuw.
Dendrochronologisch onderzoek dateert hout in dit pand in de periode 1443–1469.
Ridderstraat 7 is een rijksmonument.
Ridderstraat 8-10, bekend als De Korenbeurs, is een gemeentelijk monument.
Ridderstraat 9 is een rijksmonument.
Ridderstraat 11 is een rijksmonument.
Ridderstraat 13-15, het voormalige huis De Ridder Sint Joris, is een rijksmonument.
Ridderstraat 17 is een rijksmonument.
Ridderstraat 19 is een rijksmonument.
Verschillende karakteristieke gevels aan de straat dateren uit de 19e eeuw, waaronder gevels uit circa 1870.

Het pand Ridderstraat 8-10 staat bekend als De Korenbeurs.
Het is aangewezen als gemeentelijk monument, monumentcode SOM0259.
Het pand werd in de 17e eeuw grotendeels vernieuwd.
Bij deze vernieuwing werden drie oudere eiken kapspanten opnieuw gebruikt.
Ook de kelder dateert waarschijnlijk uit deze bouwperiode.
De achtergevel en vermoedelijk beide zijmuren zijn 17e-eeuws.
De verbreding van de Ridderstraat in 1662 kan aanleiding zijn geweest voor de vernieuwing van het pand.

Het huis De Ridder Sint Joris wordt al in 1564 vermeld.
Het huis lag aan de Ridderstraat 13-15.
Volgens de traditionele verklaring was het huis voorzien van een uithangbord met een ridder.
Volgens Jan Mosmans en andere oudere auteurs zou het huis zijn naam aan de straat hebben gegeven.
Het pand is tegenwoordig een rijksmonument.

Het pand Het Vosken aan de Markt had vroeger een uitgang naar de Ridderstraat.
Deze uitgang bestond uit een natuurstenen poortje.
Het poortje werd in 1912 uit de Ridderstraat verwijderd.
Vervolgens werd het achter het Bossche stadhuis geplaatst.
In 1967 werd het poortje verplaatst naar de Bethaniëstraat.
Het bevindt zich daar bij de voormalige Sint-Jacobskerk.

De Ridderstraat was historisch zowel een woon- als bedrijfsstraat.

In de 19e en 20e eeuw waren er onder meer:
- kleermakers
- schoenmakers
- schoenfabrikanten
- kruideniers
- slagers
- tappers en cafés
- meubelhandelaren
- drukkers
- schilders
- sigarenmakers
- handelaren in manufacturen
- rijwielhandelaren
Ook waren er gemeentelijke functies gevestigd.
Ridderstraat 7 werd onder meer gebruikt voor een gemeentelijk voorlichtingscentrum.

De Ridderstraat heeft een belangrijke archeologische en bouwhistorische waarde.
De straat maakt inzichtelijk hoe de middeleeuwse stad zich vanaf de Markt richting de eerste stadsmuur ontwikkelde.
De oorspronkelijke percelen liepen vanaf de Markt diep richting de stadsmuur.
Deze historische perceelstructuur is op verschillende plaatsen nog herkenbaar in de bebouwing.
Onderzoek aan Ridderstraat 5 heeft aangetoond dat delen van de bebouwing al uit de 15e eeuw dateren.
De straat vormt daarmee een zichtbaar voorbeeld van de ontwikkeling van de middeleeuwse stad binnen de eerste omwalling.

De Ridderstraat maakt tegenwoordig deel uit van het kleinschalige winkelgebied van de Bossche binnenstad.
De straat heeft een combinatie van winkels, horeca en historische bebouwing.
Samen met onder meer de Kolperstraat, Minderbroederstraat en Snellestraat vormt de Ridderstraat een kleinschaliger winkelgebied binnen de binnenstad.
Het historische karakter van de straat wordt mede bepaald door de smalle structuur en de monumentale bebouwing.

14e eeuw: de straat hangt samen met percelen die vanaf de Markt tot aan de eerste stadsmuur liepen.
1463: grote stadsbrand; ook de Ridderstraat wordt getroffen.
1540: eerste bekende vermelding van Ridderstraetken.
1564: eerste vermelding van het huis De Ridder Sint Joris.
1662: de Ridderstraat wordt bij de Markt verbreed.
1830: vermelding als De Ridder Straat.
ca. 1870: bouwperiode van verschillende huidige monumentale gevels.
1912: het poortje van Het Vosken verdwijnt uit de Ridderstraat.
1961: restauratie van Ridderstraat 7.
1967: het poortje van Het Vosken wordt naar de Bethaniëstraat verplaatst.
1977: Ridderstraat 5 wordt gebruikt als gemeentelijk voorlichtingscentrum.

Afbeelding achtergrond: Erfgoed 's-Hertogenbosch, Fotograaf: Agtmaal, Johannes Gerardus, THA (0001978)

E. van Noorden